Главная > Ramazan Kosanoğlu Ǩlemurişi > LAZ ÇOCUKLARININ MÜHENDİSLİK HARİKASI TAHTA ARABALARI

LAZ ÇOCUKLARININ MÜHENDİSLİK HARİKASI TAHTA ARABALARI


5-10-2014, 17:09. Разместил: Lazca
TAHTA ARABA ( PİƷARİ ARABA )

ǨLEMURİŞİ Ramazan Kosanoğlu
Tahta arabalar Doğu Karadeniz bölgesinde Lazistan köylerinde hemen hemen her çocuğun oyuncağı olmuştur. Tahta arabalar yapımı, tasarımı ve kullanımı açısından ciddi mühendislik, el becerisi ve zeka gerektirmektedir. Bu araçların geçmişte bıçak, bıçkı, demir ve keserle çocuklar tarafından da rahatlıkla yapıldığını düşünürsek Laz çocukların zeka, bilgi ve becerileri hayranlık uyandırıcıdır. 
Tamamen  tahta olan arabaların yapımı el becerisi, zeka  ve ustalık gerektirmektedir. 

Geleneksel  tahta arabalar 5 temel parçalardan oluşmaktadır. 
Tahta araba 4 tane tekerlek, direksiyon, 4 tekerleği ikişer ikişer birbirine bağlayan 2 tane aks, oturak tahtası, hareket halindeyken ayakların konulduğu  ayaklık ve bunları birleştirmek için kullanılan çivi.  Son zamanlarda "meyojinaşe” denilen yaslanmalık kullanılmaya başlandı.
Yine fren sistemi arabalarda görünebilmektedir. 
 

 



TAHTA ARABABIN BÖLÜMLERİ VE LAZCA İSİMLERİ

1-DİREKSİYON 
Lazcada "oçvalena”(1), "goktumale” denmektedir. 
Geleneksel tahta arabalarda resimdeki 1 nolu şekilde de olabildiği gibi çatal ağaçlardan da yapılmaktadır.


2- TEKERLEKLER
Lazcada "tekeri” denmektedir.
Tekerlekler geleneksel yöntemle ya el burgusu ya da ısıtılan demirlerle delinirdi. Mümkün olduğu kadar tahta akslar kırılmayacak şekilde ince delinir. Delinen delikler sürtünmeyi azaltmak için pürüzsüzleştirilmektedir. 
4 tekerleklerin genelde önleri arkalarına oranla daha küçük olurlar. Bu Karadeniz’in dik yollarında aşırı hızlanan aracı yönlendirilmesine yardımcı olmaktadır. Tekerlekler pergellerle çizilip bıçkı gibi el aletleriyle kesilirdi. Delinen deliklere hayvansal yağlar sürülür sürtünme azaltılırdı.

3- OTURAK TAHTASI
Lazcada "cexunace, cexunaje" (3) ve "gexunay” (4) denmektedir. Oturak tahtası aynı zamanda arabanın şasesi ve aracın süspansiyonudur. Karadeniz’in stabilize ve bozuk yolların enerjisini emmesi için mümkün olduğu kadar ince ve esnek yapılırdı.
Böylece araba hem hızlı gider hem de sarsılmaz.


4- AKS
Lazcada "mazo” denmektedir. Akslar genelde komar ağacından yapılırdı. Dayanıklılık açısından şimşir ağacından da yapılırdı. Akslar tekerleklerin deliklerine göre inceltilir ve tekerleklere geçirilir. Tekerin dış kısmına taşan bölümüne tekerleklerin çıkmaması için çivi çakılarak engellenir.


5-AYAKLIK
Lazcada "Mebazgaşe, Mebazgaje” denmektedir. Araç yürür haldeyken ayakların konulduğu kısımdır. Bu kısım aracın sürülebilmesi ve virajlarda sürücünün dengede durması için önemlidir.

Bütün tahta kısımları birleştirmek için metal çivi kullanılmaktadır. Arabanın başka bir yerinde tekerlekleri dahil  bilye ve ya metal aksam bulunmaktadır. 


Lütfen eklemek istediklerinizi, eksik bulduklarınızı bana yazın
ramox@hotmail.com
 


farklı yerlerdeki isimlermedirmeler hakkında kaynaklar

1-TC Yüksel Özgürbüz (Pazar/xunar köyü)
2- Mek’alesk’iriti köyü Ǩlemurişi ramazan kosanoğlu
3-
4-Ahmet turan, Vi3’e’


Вернуться назад